هشدار نسبت به فرونشست دشت‌های اطراف دریاچه ارومیه

هشدار نسبت به فرونشست دشت‌های اطراف دریاچه ارومیه

قدرت بزرگی در خصوص دلایل فرونشست‌هایی که اخیراً در دشت‌های اطراف دریاچه ارومیه اتفاق افتاده است، اظهار کرد: نشست یا حرکت رو به پایین سطح زمین در یک منطقه وسیع اصطلاحاً فرونشست گفته می‌شود که عوامل مختلفی باعث فرونشست زمین می‌شود؛ از جمله می‌توان به استخراج مواد و یا سیالات زیرزمینی به عبارتی برداشت بیش از حد آب‌های زیرزمینی، تراکم رسوبات و یا انحلال مواد و مصالح زمین‌شناسی اشاره کرد. 
وی ادامه داد: با برداشت بیش از حد آب‌های زیرزمینی و یا کاهش تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی در اثر خشکسالی، تنش مؤثر لایه‌های فوقانی افزایش می‌یابد و سبب تراکم رسوبات و فرونشست می‌شود که نرخ این فرونشست‌ها به بافت زمین‌شناسی منطقه بستگی دارد و در لایه‌های ریزدانه مقدار فرونشست در زمان طولانی‌تری اثرات خود را نمایان می‌کند.
استاد زمین شناسی دانشگاه تبریز افزود: عدم مدیریت صحیح منابع آب و استفاده بیش از حد از منابع آبخوان‌ها در اقلیم‌های خشک و نیمه خشک، دلیل اصلی فرونشست زمین است.
برزگری با بیان اینکه آبخوان‌های مربوط به دشت‌های اطراف دریاچه ارومیه عمدتاً ماهیت آبرفتی دارند و منابع آب زیرزمینی وسیعی در خود جای داده‌اند، یادآور شد: توسعه‌ی شهرنشینی و نیاز به تأمین آب شرب با مهار آب‌های سطحی از طریق احداث سد از یک طرف و توسعه‌ی اراضی کشاورزی و باغداری و در نتیجه نیاز به حفر چاه‌های عمیق و برداشت آب‌های زیرزمینی از طرف دیگر و همچنین وقوع خشکسالی‌های اخیر، کاهش تغذیه آب دریاچه ارومیه و آبخوان اطراف آن طی دو دهه اخیر را در پی داشته است.
وی اضافه کرد: افت سطح ایستابی این آبخوان‌ها با افزایش تراکم و فرونشست همراه بوده و با توجه به ماهیت رسوبات و بافت زمین‌شناسی منطقه، احتمال وقوع فروچاله و یا نشست‌های نامتقارن در مقیاس بزرگ و گسترش ترک‌های کششی و انحلالی وسیع در این دشتها دور از انتظار نیست. 
وی در رابطه با پیامدهای زیانبار این فرونشست‌ها گفت: پایین رفتن سطح آب زیرزمینی و تخلیه‌ی سفره‌ی آب زیر زمینی با گذر زمان منجر به خشک شدن چاه‌های نیمه‌ عمیق و قنوات شده و کاهش کیفیت آبها و شور شدن آب چاه‌ها را در پی خواهد داشت. 
این استاد زمین شناسی دانشگاه تبریز با اشاره به امکان گسترش این پدیده متذکر شد: فرونشست یک پدیده‌ی مزمن است که با شرایط کنونی اگر متغیرهای مسبب این پدیده‌ی خطرناک تغییری نکنند، طبیعتاً فرونشست گسترش پیدا کرده و محدوده‌ی وسیع‌تری را درگیر خواهد کرد.
وی در تشریح راهکارهایی برای جلوگیری از فرونشست‌ها بیان کرد: برای پیشگیری از وقوع اثرات بعدی فرونشست نیاز به برنامه‌ریزی، انجام مطالعات راهبردی و مدیریت صحیح منابع آب حوضه دریاچه است، کاهش مقادیر پمپاژ، تغذیه‌ی مصنوعی منابع آب‌های زیرزمینی و استفاده بهینه از سیلاب‌های منطقه می‌تواند نرخ رو به رشد اثرات فرونشست را کاهش دهد و تا حدودی وضعیت را پایدارتر کند.
وی همچنین در خصوص وضعیت فعلی دریاچه ارومیه نیز گفت: وضعیت فعلی دریاچه ارومیه چندان تعریفی ندارد اما می‌توان گفت خوشبختانه هنوز نفس می‌کشد.
برزگری در بخش دیگر این گفت‌وگو با اشاره به بارش‌های اخیر اظهار کرد: بارش‌های اخیر برای دریاچه ارومیه صرفاً نقش یک مسکن و یا سرم برای یک بیمار را ایفا می‌کند و طبیعتاً در طولانی مدت نمی‌تواند در بهبود وضعیت دریاچه و یا به عبارتی احیای آن چندان مؤثر باشد؛ مگر اینکه این بارش‌ها برای طولانی مدت و سالیان سال تداوم یابد که بعید به نظر می‌رسد.
وی تاکید کرد: با گذشت زمان، راه نجاتی برای دریاچه ارومیه باقی نمی‌ماند؛ انجام مطالعات جامع و راهبردی برای مدیریت منابع آب سطحی و زیرزمینی حوضه‌ی دریاچه، تسریع پروژه‌های انتقال آب و احیای دریاچه و همچنین تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها، کاهش برداشت آبهای زیرزمینی و استفاده‌ی بهینه از آبهای سطحی و سیلاب‌ها فعلاً تنها راه پیش روی ما است.
46

مجله خبری recive.ir