قاچاق پنهان برق با ماینر/ سهم ماینینگ در ناترازی، هیچ است

این مقاله با استناد به داده‌های مراکز پژوهشی جهانی و محاسبات فنی، به تحلیل سهم ماینینگ در مصرف برق ایران و روش‌های شناسایی ماینرها در شبکه می‌پردازد. 
اگرچه ماینینگ غیرمجاز فشار مضاعفی بر شبکه برق ایران وارد می‌کند، اما بزرگ‌نمایی سهم آن بدون استناد به داده‌های دقیق، انحراف از ریشه‌یابی مشکلات ساختاری انرژی کشور است. حل بحران برق نیازمند افزایش بهره‌وری نیروگاه‌ها، کاهش تلفات شبکه، و ساماندهی یارانه‌ها است 

۱. محاسبه مصرف انرژی ماینینگ در ایران 

الف) داده‌های جهانی ماینینگ: 
• مصرف انرژی جهانی ماینینگ  
بر اساس آخرین گزارش مرکز CCAF (دانشگاه کمبریج)، مصرف سالانه انرژی شبکه بیت‌کوین در سال ۲۰۲۳ حدود ۱۲۰ تراوات‌ساعت (TWh) تخمین زده شده است. این رقم معادل ۰.۵۵٪ از کل مصرف انرژی جهان است. میانگین انرژی مصرفی برای استخراج ۱ بیت‌کوین با توجه به افزایش سختی شبکه و پیشرفت سخت‌افزارها، حدود 350,۰۰۰ تا 500,۰۰۰ کیلووات‌ساعت (kWh) است. 

سهم ایران در ماینینگ جهانی: 
سهم ۰.۱۲٪ ایران از استخراج جهانی بیت کوین (از ۳۲۸,۵۰۰ ) است . بر اساس داده های  بین المللی دانشگاه های معتبر ایران رتبه دهم با سهم حدود یک دهم درصدی در استخراج دارد و آمریکا حدود 37.8 درصد، چین 21.1 درصدی دارند. البته بیت کوین همانطور که گفته شد، حدود 450,۰۰۰ کیلووات‌ساعت (kWh) ، اتریوم حدود 7۰۰ کیلووات‌ساعت (kWh) است. 
  با این حال، اگر فرض شود سهم ایران ۰.۱۲٪ از کل انرژی مصرفی ماینینگ جهانی  Twh 120 باشد، مصرف انرژی سالانه ایران در این حوزه به میزان Twh 0.144 یعنی معادل 144 میلیون کیلووات ساعت یا 144 هزار مگاوات ساعت خواهد بود. 
که نسبت به کل تولید انرژی برق در کشور که حدود 400 میلیارد کیلووات ساعت یا 400 تراوات ساعت است تقریبا ناچیز است.  

ب) تحلیل داده‌های داخلی: 
• ظرفیت نامتوازن برق ایران:در کشور سالانه حدود TWh  400 برق تولید می‌کند، اما در سال‌های اخیر کمبودی معادل حداقلTWh  40 به دلیل افزایش مصرف خانگی، صنعتی و تلفات شبکه گزارش شده است. 
• ادعای سهم ۱۹ TWh ماینینگ: 
• اگر سهم ماینینگ ۱۹ TWh باشد، این رقم معادل 4.۷٪ از کل تولید برق ایران و ۴۵٪ از کمبود سالانه است که با واقعیت‌های فنی و آماری همخوانی ندارد. چنین ادعایی مستلزم فعالیت ۱۳۰,۰۰۰ دستگاه ماینر پیشرفته (با فرض مصرف ۱۴۵۰ وات به ازای هر دستگاه) به صورت ۲۴ ساعته است، در حالی که آمار رسمی تعداد ماینرهای مجاز در ایران تنها حدود ۲۰,۰۰۰ دستگاه اعلام شده است. 

ج) نتیجه‌گیری بخش اول: 
سهم واقعی ماینینگ در مصرف برق ایران حتی در صورت احتساب ماینرهای غیرمجاز، به احتمال قوی کمتر از ۱٪ از کل مصرف ملی است. مشکل اصلی ناترازی انرژی را باید در فقدان زیرساخت‌های بهینه، تلفات شبکه (بالای 17٪)، و یارانه‌های غیرهدفمند جستجو کرد. 
اما مشکل اصلی نهادهای نظارتی روش شناسایی فعالیت ماینرها در کشور است که به چند روش و البته به صورت ترکیبی می توان به الگوریتم تقریب قابل قبولی برای شناسایی ماینرها رسید. 

۲. روش‌های شناسایی ماینرها در شبکه برق ایران 

الف) الگوهای مصرف انرژی: 
مصرف پیوسته و یکنواخت: این روش همان تحلیل توزیع بار در شبکه برق و البته توزیع برق کشور است. ماینرها به‌طور معمول ۲۴ ساعته و با بار ثابت (حدود ۹۵٪ ظرفیت) کار می‌کنند. این الگو با مصرف خانگی یا صنعتی که نوسانات روزانه و فصلی دارد، متفاوت است. در قزاقستان، افزایش ناگهانی تقاضای برق در مناطق روستایی (که پیش‌تر مصرف پایینی داشتند) به عنوان نشانه فعالیت ماینینگ غیرمجاز تلقی شد. 
الگوریتم عملی حصول این کنترل هوشمند در شرکت های توزیع کشورمان از طریق کنتورهای هوشمند (Smart Meters):ممکن است. کشورهایی مانند چین، کانادا، و آلمان از کنتورهای هوشمند برای رصد مصرف برق به صورت لحظه‌ای استفاده می‌کنند. این کنتورها قادرند مصرف غیرعادی (مثلاً ۲۴ ساعته با بار ثابت ~۳۰۰۰ وات)  را تشخیص دهند یا در ایسلند، شرکت‌های برق با تحلیل داده‌های مصرف، مزارع ماینینگ غیرمجاز را در انبارهای صنعتی شناسایی کردند.
تغییر ضریب توان (Power Factor): 
دستگاه‌های ماینینگ به دلیل استفاده از منبع تغذیه سوئیچینگ (SMPS)، ضریب توان پایینی (۰.۸ تا ۰.۹) ایجاد می‌کنند که در سیستم‌های مانیتورینگ پیشرفته قابل تشخیص است. 

ب) فناوری‌های شناسایی: 
۱. سیستم AMI (Advanced Metering Infrastructure): 
نصب کنتورهای هوشمند با قابلیت ثبت مصرف ساعتی و ارسال داده به مرکز. 
شناسایی مشترکین با مصرف بالای ۳۰,۰۰۰ کیلووات‌ساعت ماهانه  (معادل ۱۰ دستگاه ماینر  S19 )  
۲. تحلیل حرارتی: 
ماینرها گرمای زیادی تولید می‌کنند (هر دستگاه ~۴۰۰۰ BTU) و به دلیل تولید گرمای ~۸۰ درجه سانتیگراد برای هر دستگاه، الگوی حرارتی منحصر به فردی ایجاد می‌کنند.  استفاده از تصاویر ماهواره‌ای حرارتی (مثل سرویس‌های ماهواره‌ای ( Landsat برای شناسایی مزارع ماینینگ غیرمجاز. 
• در ایرلند، پلیس با استفاده از پهپادهای مجهز به سنسور حرارتی، یک مزرعه ماینینگ غیرمجاز در یک گاوداری را کشف کرد. 
• چین از تصاویر ماهواره‌ای شرکت  Maxar Technologies برای شناسایی مزارع ماینینگ در مناطق کوهستانی استفاده کرده است 
۳. ردیابی تراکنش‌های مالی: 
• ماینرهای غیرمجاز معمولاً از کیف پول‌های دیجیتال ناشناس استفاده می‌کنند، اما ردپای خرید سخت‌افزار و پرداخت قبوض برق می‌تواند به شناسایی کمک کند. 
ج) تجربه جهانی: 
• در کشورهایی مانند چین و قزاقستان، ترکیب داده‌های مصرف انرژی، تحلیل شبکه اجتماعی، و گزارش‌های مردمی موفقیت بالایی در شناسایی ماینرها داشته است.

* کارشناس دیپلماسی انرژی