امیرمسعود عابدین: اف ۳۵ سالهاست به عنوان نماد نسل پنجم جنگندههای غربی شناخته میشود؛ هواپیمایی پنهانکار، مجهز به شبکهای پیچیده از حسگرها و سامانههای الکترونیکی که برای نبردهای مدرن طراحی شده است. در سوی مقابل، سوخو ۳۵ روسیه قرار دارد؛ جنگندهای که اگرچه روی کاغذ یک هواپیمای نسل ++۴ محسوب میشود، اما همچنان یکی از مهمترین داراییهای رزمی مسکو در نبردهای هوایی به شمار میرود.
براساس گزارش militarywatchmagazine، حالا با تحویل سری جدید سوخو ۳۵ها به نیروی هوافضای روسیه، دوباره این پرسش مطرح شده که آیا این جنگنده روسی میتواند در برابر موج گسترده استقرار اف-۳۵ها در اروپا و شرق آسیا، نقش بازدارنده مؤثری ایفا کند یا نه.
دو فلسفه کاملا متفاوت در طراحی جنگنده
اف ۳۵ و سوخو ۳۵ اساسا برای دو نوع ماموریت متفاوت ساخته شدهاند. جنگنده آمریکایی در قالب برنامه «جنگنده تهاجمی مشترک» توسعه یافت؛ پروژهای که هدف اصلی آن اجرای عملیات نفوذ، سرکوب پدافند هوایی و حملات دقیق بود. به همین دلیل، تمرکز اصلی طراحان روی پنهانکاری، تبادل داده و جنگ شبکهمحور قرار گرفت.
اما سوخو ۳۵ مسیر دیگری را طی کرد. روسها این هواپیما را به عنوان یک جنگنده برتری هوایی توسعه دادند؛ جنگندهای بزرگ، پرقدرت و مجهز به رادار عظیم که بتواند در نبردهای هوا به هوا دست بالا را داشته باشد.
نتیجه این تفاوت فلسفه طراحی، دو هواپیمای کاملا متفاوت است. اف-۳۵ روی دیده نشدن تمرکز دارد، در حالی که سوخو ۳۵ روی قدرت خام، برد بالا و ظرفیت تسلیحاتی سنگین حساب باز کرده است.
برتری اف ۳۵ در پنهانکاری و جنگ شبکهمحور
بدون تردید مهمترین نقطه قوت اف ۳۵، قابلیت پنهانکاری آن است. این جنگنده به گونهای طراحی شده که سطح مقطع راداری بسیار کمی داشته باشد و بتواند پیش از شناسایی شدن، اهداف خود را کشف و درگیر کند.
در کنار این ویژگی، اف ۳۵ از یکی از پیشرفتهترین سامانههای تبادل اطلاعات در جهان بهره میبرد. این جنگنده میتواند دادههای جمعآوریشده توسط حسگرها و رادارهای خود را در لحظه با دیگر هواپیماها، سامانههای زمینی و حتی کشتیها به اشتراک بگذارد.
سامانههای الکترونیکی پیشرفته اف ۳۵ همچنین توانایی بسیار بالایی در شناسایی تهدیدها به صورت غیرفعال دارند؛ قابلیتی که برای کشف سامانههای پدافندی مانند S-۴۰۰ اهمیت زیادی دارد.
سوخو ۳۵؛ جنگندهای بزرگتر، سریعتر و سنگینتر
اگرچه اف ۳۵ از نظر فناوری الکترونیکی پیشرفتهتر است، اما سوخو ۳۵ در برخی حوزههای سنتی هوانوردی نظامی برتری آشکاری دارد.
این جنگنده روسی بدنهای بسیار بزرگتر دارد و از راداری قدرتمندتر با آنتنی عظیم استفاده میکند. همچنین موتورهای پرقدرت آن رانش بیشتری تولید میکنند و امکان حمل حجم بسیار بیشتری از تسلیحات را فراهم میسازند.
در حالی که اف ۳۵ در پیکربندی پنهانکار فعلی فقط چهار موشک هوابههوا حمل میکند، سوخو ۳۵ قادر است تا ۱۴ موشک را همزمان زیر بالها و بدنه خود حمل کند؛ آن هم بدون افت شدید عملکرد پروازی.
این اختلاف، در نبردهای طولانی یا درگیریهای فرسایشی میتواند اهمیت زیادی پیدا کند.
موشک جدید روسی معادله را تغییر داد؟
برای سالها یکی از مهمترین برتریهای اف-۳۵، استفاده از موشک AIM-۱۲۰D بود؛ موشکی که برد بیشتری نسبت به تسلیحات استاندارد روسی داشت.
اما ورود موشک جدید R-۷۷M به خدمت سوخو ۳۵ تا حدی این فاصله را کاهش داده است. این موشک روسی بردی نزدیک به ۲۰۰ کیلومتر دارد و برای درگیری با اهداف پنهانکار یا مانورپذیر طراحی شده است. این موشک اخیرا توسط یک سوخو ۳۵ پرتاب و باعث سرنگونی یک جنگنده اف-۱۶ اوکراینی شد.
آمریکا قصد دارد با موشک AIM-۲۶۰ دوباره فاصله را ایجاد کند، اما این پروژه با تاخیرهای متعدد روبهرو شده و هزینه بسیار بالای آن نیز محل بحث است.
برگ برنده سوخو-۳۵؛ برد عملیاتی فوقالعاده
یکی از بزرگترین مزایای سوخو ۳۵ نسبت به اف ۳۵، برد عملیاتی آن است. جنگنده روسی میتواند مسافت بسیار بیشتری را بدون سوختگیری طی کند و برای مدت طولانیتری در آسمان باقی بماند.
این ویژگی برای کشوری مانند روسیه که با قلمرویی بسیار وسیع روبهرو است، اهمیت استراتژیک دارد. سوخو ۳۵ میتواند ماموریتهای گشتزنی طولانی انجام دهد، بمبافکنها را اسکورت کند و اهداف را در فواصل دور تعقیب نماید.
در مقابل، اف ۳۵ وابستگی بیشتری به هواپیماهای سوخترسان دارد؛ موضوعی که در جنگهای گسترده میتواند به یک نقطه ضعف مهم تبدیل شود.
نبرد نزدیک؛ جایی که روسها هنوز امیدوارند
در نبردهای نزدیک یا همان داگفایت، سوخو ۳۵ همچنان یکی از مانورپذیرترین جنگندههای جهان محسوب میشود. موتورهای قدرتمند و طراحی آیرودینامیکی آن باعث شده عملکرد فوقالعادهای در مانورهای سنگین داشته باشد.
البته اف ۳۵ نیز از سامانههای پیشرفتهای مانند کلاهخودهای هوشمند و حسگرهای دید ۳۶۰ درجه بهره میبرد که آگاهی خلبان از محیط را به سطحی بیسابقه رساندهاند.
اما یک محدودیت مهم وجود دارد؛ اف ۳۵ برای حفظ پنهانکاری، نمیتواند برخی موشکهای کوتاهبرد را در محفظه داخلی خود حمل کند. این مسئله در نبردهای نزدیک میتواند محدودیتهایی برای جنگنده آمریکایی ایجاد کند.
سوخو ۳۵ فقط یک رهگیر نیست
برخلاف تصور رایج، سوخو ۳۵ فقط برای نبرد هوایی ساخته نشده است. این جنگنده توانایی حمل طیف گستردهای از موشکهای ضدکشتی، هوا به زمین و تسلیحات دوربرد را نیز دارد.
در نتیجه، روسها میتوانند از آن نهتنها برای مقابله با جنگندههای ناتو، بلکه برای هدف قرار دادن پایگاهها، کشتیها و زیرساختهای پشتیبانی دشمن استفاده کنند. این انعطافپذیری عملیاتی، همچنان یکی از مهمترین مزایای سوخو ۳۵ محسوب میشود.
آیا سوخو ۳۵ واقعا حریف اف ۳۵ است؟
واقعیت این است که اف ۳۵ و سوخو ۳۵ نماینده دو نسل و دو فلسفه متفاوت از نبرد هوایی هستند. اف ۳۵ در زمینه پنهانکاری، جنگ الکترونیک و عملیات شبکهمحور برتری قابلتوجهی دارد، اما سوخو ۳۵ هنوز هم در حوزههایی مانند برد، سرعت، ظرفیت تسلیحاتی و مانورپذیری حرفهای زیادی برای گفتن دارد.
در نهایت، نتیجه هر تقابل احتمالی بیش از آنکه فقط به خود جنگندهها وابسته باشد، به نحوه استفاده از آنها، پشتیبانی اطلاعاتی، جنگ الکترونیک و شرایط میدان نبرد بستگی خواهد داشت؛ جایی که هنوز هیچ پاسخ قطعی و سادهای برای برنده نهایی وجود ندارد.
۲۲۷۳۲۲