recive – هنر سیاستورزی و مدیریت راهبردی در این است که بتوان از چنین ظرفیت ژئوپلیتیکی، بهموقع، هوشمندانه و در جهت تأمین منافع ملی استفاده کرد و اجازه نداد این فرصت ارزشمند از بین برود یا اصطلاحاً بسوزد. تنگه هرمز صرفاً یک گذرگاه دریایی نیست، بلکه یکی از مهمترین نقاط اثرگذار بر امنیت انرژی جهان به شمار میرود و هرگونه تحول در آن، بازتابی مستقیم در اقتصاد و امنیت منطقهای و بینالمللی دارد. از همین رو، نحوه مواجهه ایران با این مسئله، نیازمند دقت، خویشتنداری و در عین حال ابتکار عمل سیاسی است.
در چنین شرایطی، ایران باید تلاش کند این ظرفیت را نه صرفاً در قالب ابزار فشار، بلکه در چهارچوب یک طرح بزرگتر منطقهای تعریف کند؛ طرحی که بتواند موقعیت ایران را بهعنوان یکی از ارکان اصلی ثبات و امنیت منطقه تثبیت کند. به همین دلیل، نکته دوم و اساسی این است که از طریق پاکستان ــ فارغ از میانجیگریای که این کشور میان ایران و آمریکا انجام میدهد ــ باید یک ابتکار منطقهای را دنبال کرد. ما نیازمند یک طرح مشخص و قابل ارائه هستیم؛ طرحی که از مسیر پاکستان، نه لزوماً با آمریکا، بلکه با چین، عربستان سعودی و دیگر کشورهای منطقه مطرح شود و این پیام را منتقل کند که هیچ نظم پایدار، هیچ همکاری اقتصادی گسترده و هیچ سازوکار امنیتی بلندمدتی در منطقه، بدون حضور و مشارکت فعال ایران امکانپذیر نخواهد بود.
این مسئله از آن جهت اهمیت دارد که برخی کشورهای منطقه هنوز با نگاههای احساسی و کوتاهمدت به تحولات مینگرند. موضعگیریهای برخی کشورهای کوچک منطقه، مانند امارات، بیش از آنکه مبتنی بر واقعبینی ژئوپلیتیکی باشد، متأثر از فضای هیجانی و رقابتهای مقطعی است و طبیعتاً چنین رویکردی راه به جایی نخواهد برد. در مقابل، به نظر میرسد عربستان سعودی در مقطع فعلی، رویکردی عاقلانهتر و واقعبینانهتر در پیش گرفته و بیش از گذشته به ضرورت ثبات منطقه و کاهش تنشها توجه نشان میدهد؛ هرچند بحرین و امارات هنوز فاصله محسوسی با چنین رویکردی دارند.
در مجموع، پیشنهاد اصلی باید بر پایه شکلگیری یک طرح همکاری گسترده منطقهای با حضور فعال و تعیینکننده ایران استوار باشد؛ طرحی که هم جایگاه ایران را در معادلات منطقهای تثبیت کند و هم بتواند بخشی از حساسیتها و نگرانیهای موجود در میان کشورهای منطقه را کاهش دهد. بدون تردید، آینده منطقه نه از مسیر حذف بازیگران اصلی، بلکه از مسیر مشارکت، موازنه و همکاری جمعی شکل خواهد گرفت.
* سرکنسول پیشین ایران در لاهور
۲۱۹