علم توضیح می‌دهد: چرا در تاریکی چیزهای غیرواقعی می‌بینیم؟

به گزارش خبرگزاری علمی پاپ‌ساینس، دکتر «اسکات برودی»، استاد چشم‌پزشکی بالینی در مرکز پزشکی دانشگاه کلمبیا، در این رابطه توضیح می‌دهد: «حتی در شرایط نبود کامل نور، چشم انسان به فعالیت عصبی خود ادامه می‌دهد و مغز در پاسخ به این سیگنال‌ها، تصاویر و حرکت‌هایی را بازسازی می‌کند که در واقعیت وجود خارجی ندارند.»

افزایش حساسیت چشم در محیط‌های کم‌نور
بر اساس تحقیقات، در شرایط تاریکی، سلول‌های میله‌ای شبکیه (که عمدتاً در نواحی محیطی آن قرار گرفته‌اند) فعالیت بیشتری از خود نشان می‌دهند. این افزایش حساسیت، موجب می‌شود افراد در تاریکی نسبت به حرکات جانبی یا تغییرات در گوشه میدان بینایی خود هوشیارتر شوند.

دکتر برودی در ادامه خاطرنشان می‌کند: «شبکیه چشم در تاریکی تقریباً به اندازه حالت روشنایی فعال است، با این تفاوت که در نبود نور، سیگنال‌های بیشتری از سلول‌های غیرفعال موسوم به “off cells” صادر می‌شود. این فرآیند عصبی-شیمیایی، در نهایت منجر به ادراک تصاویری می‌گردد که صرفاً در ذهن شکل گرفته‌اند.»

فسفن‌ها: نورهای درون‌زاد بینایی
یکی از جالب‌ترین پدیده‌ها در این زمینه، «فسفن‌ها» هستند (واژه‌ای با ریشه یونانی به معنای «نور درخشان»). این پدیده معمولاً در اثر تحریک مکانیکی شبکیه ایجاد می‌شود. برای نمونه، با اعمال فشار ملایم بر روی پلک‌های بسته، می‌توان حلقه‌ها یا الگوهای نوری مشاهده کرد. به گفته دکتر برودی، این تجربه صرفاً نتیجه تحریک سلول‌های عصبی شبکیه است که مغز آن را به عنوان نور تفسیر می‌کند.

مغز؛ خالق تصویر در نبود نور
حتی در شرایطی که چشمان ما بسته است، مغز به تولید تصاویر ذهنی ادامه می‌دهد. دانشمندان از این پدیده تحت عنوان «ایگنگرائو» (eigengrau) یا «خاکستری درونی» یاد می‌کنند. این رنگ خاکستری یکنواخت—که بسیاری از افراد در تاریکی مطلق تجربه می‌کنند—در حقیقت ناشی از «نویز بصری» یا سیگنال‌های پایه‌ای عصب بینایی است که مغز آن‌ها را به شکل لکه‌ها یا جرقه‌های نوری ادراک می‌کند.

به بیان دیگر، مغز انسان حتی در غیاب کامل نور، برای ساخت نظم و تفسیر محیط به تلاش خود ادامه می‌دهد. این قابلیت از سویی به بقای انسان کمک کرده (زیرا امکان تشخیص کوچک‌ترین حرکات یا نورها در تاریکی را فراهم می‌آورد) و از سوی دیگر می‌تواند عامل ترس از تاریکی تلقی شود، چرا که ذهن در نبود داده‌های عینی، فضاهای خالی را با تصورات و توهمات پر می‌کند.

نتیجه‌گیری علمی
بنابراین، دفعه بعد که در تاریکی با سایه‌های متحرک یا نورهای مبهم مواجه شدید، بدانید که نه موجودی ماوراءطبیعی در کار است و نه پدیده‌ای جادویی؛ این تنها نمایش پیچیده و شگفت‌انگیز دستگاه بینایی و مغز شماست که همچنان می‌کوشد جهان را درک کند، حتی وقتی هیچ نوری در کار نیست.