به گزارش recive، امروز روز جهانی تالاب است؛ روزی که بهانهای شد تا شماری از خبرنگاران، فعالان محیطزیست و دانشآموزان مدارس از تالاب مهارلو بازدید کنند؛ حضوری نمادین اما معنادار که نشان میداد تالابها دیگر تنها یک موضوع محیطزیستی نیستند بلکه به مسئلهای اجتماعی، بهداشتی و حتی مطالبهمحور برای آینده استان فارس تبدیل شدهاند. در این بازدید فعالان محیطزیست و مسئولان استانی هر یک از زاویهای تصویری متفاوت اما مکمل از وضعیت تالابهای فارس ارائه دادند؛ تصویری که از یکسو امید به احیا و از سوی دیگر هشدار نسبت به آیندهای پرمخاطره را در خود داشت.
مهارلو؛ تالابی که آب دارد اما آرامش نه
محمدجواد سیاحپور دبیر انجمن محیطزیستی میراث پریشان در گفتوگو با خبرنگار ریواس جنوب درباره وضعیت تالاب مهارلو توضیح داد: مهارلو از نظر کمی نسبت به بسیاری از تالابهای استان وضعیت بهتری دارد؛ در حالی که تالابهایی مانند پریشان، ارژن و بختگان عملاً آب در بستر ندارند یا حتی تا عمق بستر خشک شدهاند مهارلو توانسته در دهههای گذشته آب خود را حفظ کند و این یک اتفاق مثبت است.
این فعال محیط زیستی که معتقد است این تصویر خوشبینانه تنها نیمی از واقعیت است، افزود: وضعیت آب مهارلو از نظر کیفی مطلوب نیست و تهدیدهای جدی آینده تالاب را نشانه رفته؛ از بارگذاری بیش از ظرفیت در حوضه آبریز گرفته تا تهدید چشمهها و احتمال احداث سد در بالادست.
او با لحنی هشداردهنده ادامه داد: امروز شاهد پدیدهای بسیار نگرانکننده هستیم؛ برخی چشمههای اطراف مهارلو بهجای خروج آب شیرین، در حال جذب آب شور و آلوده تالاب هستند و طبق مطالعات دانشگاهی سطح آلودگی آب مهارلو بالاتر از حد مجاز است و ورود این آلودگیها بهویژه فلزات سنگین به منابع آب زیرزمینی میتواند پیامدهای غیرقابل پیشبینی داشته باشد.
سیاحپور یادآور شد که اگر تالاب خشک شو این آلودگیها در کف تالاب رسوب میکنند و با تبدیل شدن به ریزگرد، سلامت شهروندان شیراز و سروستان، بهویژه کودکان و دانشآموزان را تهدید خواهند کرد.
او در خصوص سابقه فعالیت انجمن میراث پریشان هم گفت: انجمن میراث پریشان از سال ۱۳۹۳ با تمرکز بر تالابها فعالیت خود را آغاز کرده و امروز بهعنوان یک نهاد مردمی، بهطور تخصصی بر ارتقای حفاظت مشارکتی و جلب مشارکت جوامع محلی در تالابهای فارس و جنوب کشور متمرکز است.
از آموزش تا مطالبهگری؛ تالاب باید مسئله اول باشد
دبیر انجمن میراث پریشان بر اهمیت برنامههای فرهنگی انجمن تأکید کرد و گفت: ما با مدارس بهویژه مدارس سمپاد تفاهمنامه امضا کردهایم و در حال شکلدهی شبکهای از دانشآموزان و خانوادهها هستیم؛ هدف ما این است که تالاب مهارلو به یکی از مسائل اصلی فارس و شیراز تبدیل شود؛ مسئلهای که حتی در مطالبهگریهای انتخاباتی نیز جایگاه مشخص داشته باشد.
تالابها بدون همافزایی نجات نمییابند
در بخشی از این بازدید لیلا تاجگردون مدیرکل حفاظت محیطزیست فارس نیز به روز جهانی تالاب اشاره کرد و گفت: شعار امسال «تالابها؛ ارزشمند، زندگیبخش و میراثی جاودانه، میراثی که حفاظت از آن به عهده ماست» و یک مسئولیتی همگانی محسوب میشود. حضور دانشآموزان در این برنامهها برای نهادینهسازی این فرهنگ از اهمیت بالایی برخوردار است.
او درباره وضعیت تالابهای فارس نیز گفت: استان فارس دارای ۱۴ تالاب است؛ تالاب مهارلو با بارشهای اخیر حدود ۶۰ درصد آبگیری شده اما در مقابل، تالابهایی مانند پریشان را به دلیل شرایط مختلف از دست دادهایم و این زنگ خطری جدی است.
تاجگردون در خصوص عوامل تهدیدکننده تالابها افزود: تغییرات اقلیمی، خشکسالی و کاهش نزولات آسمانی نقش دارند اما مداخلات انسانی، برداشتهای بیرویه آب، حفر چاههای غیرمجاز و گردشگریهای بیضابطه مهمترین عوامل تخریب تالابها هستند.
از بختگان تا پریشان؛ نقشه راه روی کاغذ، امید در اجرا
مدیرکل محیطزیست فارس تأکید کرد: محیطزیست به تنهایی قادر به نجات تالابها نیست. تنها با همکاری همه دستگاههای متولی و ذینفع و انجام وظایف قانونی میتوان تالابها را حفظ کرد.
او از تصویب نقشه راه احیای تالاب بختگان در ستاد ملی احیای تالابها خبر داد و گفت: این برنامه با همکاری دانشگاه شیراز تدوین شده و برای تالاب مهارلو و بهارلو نیز برنامه مدیریت زیستبومی در حال اجراست.
تاجگردون همچنین به پروژه مشترک ایران و ژاپن برای احیای تالاب پریشان اشاره کرد و افزود: تمرکز این پروژه بر کشاورزی سازگار با محیطزیست و معیشت پایدار جوامع محلی است تا وابستگی به برداشت آب تالاب کاهش یابد.
مسئله تالاب، مسئله حکمرانی آب
بدون شک تالابهای فارس نه صرفاً قربانی خشکسالی بلکه قربانی مدیریت ناپایدار منابع آب هستند؛ از یکسو برنامهها، اسناد و نقشههای راه تدوین شده و از سوی دیگر برداشتهای بیرویه، آلودگی و تعارض منافع، این برنامهها را تهدید میکند. شکاف میان «سیاستگذاری» و «اجرا» همچنان بزرگترین چالش تالابهاست.
بازدید روز جهانی تالاب از مهارلو، بیش از آنکه یک برنامه نمادین باشد، یادآور یک انتخاب سرنوشتساز است؛ یا تالابها را بهعنوان میراثی زندگیبخش در اولویت تصمیمگیریهای استان قرار دهیم یا در آیندهای نهچندان دور با پیامدهای زیستمحیطی، بهداشتی و اجتماعی جبرانناپذیر روبهرو شویم.
مهارلو، پریشان و بختگان، هرکدام روایت بخشی از این هشدارند؛ هشداری که شنیدن آن دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت است.
