به گزارش recive از تبریز، آیین بزرگداشت مرحوم اسماعیل امیرخیزی روز پنجشنبه ۱۸ دی ماه ۱۴۰۴ از سال ۱۷ الی ۱۹ در بنیاد پژوهشی شهریار واقع در چهارراه باغشمال تبریز برگزار میشود.
در این نشست استاد رحیم رئیسنیا با موضوع «نگاهی به زندگی و آثار امیرخیزی»، دکتر باقر صدرینیا با موضوع «امیرخیزی از کنشگری سیاسی تا تکاپوی فرهنگی» و استاد جمشید علیزاده با موضوع «ضرورت احیای میراث علمی و ادبی امیرخیزی» سخنرانی خواهند کرد.
محمد اسماعیل امیرخیزی فرزند محمدتقی متخلص به “هنر” و “گرامی”، نویسنده، شاعر، پژوهشگر و از رجال نهضت مشروطیت ایران، در سال ۱۲۹۴ ق در محلۀ امیرخیز تبریز متولد شد.
وی به عنوان نماینده اردبیل در انجمن ایالتی آذربایجان شرکت فعالانه داشت و در بسیاری مواقع یار و یاور ستارخان بود و گرد آزادی در موارد بسیاری از او نظرخواهی می کرد.
در سال ۱۲۹۸ خورشیدی، معلم ادبیات فارسی در مدرسه محمدیه تبریز (مدرسه فردوسی کنونی) شد و بعد از پانزده سال خدمت صادقانه، به ریاست دبیرستان دارالفنون تهران برگزیده شد.
مرحوم امیرخیزی در ۱۳۲۱ به ریاست فرهنگ آذربایجان رسید. بعد از آن به تهران بازگشت و تا سال ۱۳۲۵ با سمت
مرحوم حاج اسماعیل امیرخیزی بعداز عمری پر از کار و تلاش، در روز چهارشنبه ۲۷ بهمن ماه ۱۳۴۴ مصادف با ۲۵ شوال ۱۳۸۵، در تهران دارفانی را وداع گفت و به دیار باقی شتافت.
یکی از مجموعههای خطی کتابخانه مجلس، کتابها یادداشتها و اسناد متعلق به اسماعیل امیرخیزی از شخصیتهای صدر مشروطه و از یاران ستارخان سردار ملی است که در سال ۱۳۴۹ توسط «آقای حاج خلیل مستوفی» به کتابخانه مجلس فروخته شده و اینک در این کتابخانه نگهداری میشود.
نگاهی به آثار و تالیفات امیرخیزی:
۱) قیام آذربایجان و ستارخان: مهمترین تالیف امیرخیزی کتاب «قیام آذربایجان و ستارخان» است که در سال ۱۳۳۹ شمسی در تبریز چاپ شد. این کتاب، یک تاریخنگاری ارزشمند است در باب زندگی و مبارزات ستارخان و وقایع تبریز که بخش عمده آن به ماجراهای پس از صدور فرمان مشروطیت و افتتاح مجلس یکم تا پایان استبداد صغیر، اختصاص یافته است. فعالیت انجمن ایالتی تبریز، تکاپوهای سیاسی و نظامی ستارخان به همراه دیگر رهبران انقلاب مشروطه تبریز، مبارزات مسلحانه آزادیخواهان تبریز با قشون دولتی در تبریز و مناطق دیگر آذربایجان، پیروزی مشروطهخواهان، فتح تهران، شکست استبداد صغیر، تبعید محمدعلی شاه، تاسیس مجلس دوم و حوادث پس از آن تا واقعه پارک اتابک و سرنوشت ستارخان، فصول این کتاب را تشکیل میدهد.
۲) اشعار: امیرخیزی قریحه شعری خوبی داشت و به «هنر» تخلص میکرد. از او اشعار متوسط و خوبی در دست است. این اشعار شامل چند بخش میشود:
الف) سرودههایی با عنوان «دیوان اشعار» که در دو دفتر تدوین شدهاست.
ب) دو دفتر با عنوان «اشعار متفرقه» که یک دفتر آن حاوی اشعاری است که در فاصله سالهای ۱۳۹۱ تا ۱۲۹۸ شمسی سروده شده و امضای امیرخیزی ذیل برخی از اشعار وجود دارد.
ج) از امیرخیزی اشعار صحافینشده نیز باقی است که در دو پاکت با عنوان «اشعار متفرقه» نگهداری میشود. در این پاکتها، به جز اشعار خود امیرخیزی، تعدادی از سرودههای افراد دیگر نیز موجود است.
۳) تصحیح سعدینامه یا بوستان: اولین نسخه چاپی بوستان سعدی در سال ۱۳۱۲ هجری شمسی در تبریز و توسط «اسماعیل امیرخیزی» منتشر شدهاست.
۴) تصحیح گلستان سعدی: این مجموعه با ذکر نسخه بدل حواشی و تعلیقات که در پنج دفتر تنظیم شده است.
۵) صحیح دیوان عنصری بلخی: آن طور که از بررسی مجموعه امیرخیزی مشخص است، او توجه خاصی به «عنصری بلخی» (شاعر نامآور قرن ۴ هجری) داشتهاست. دیوان عنصری با حواشی، تعلیقات و تصحیح در چهار دفتر به همراه توضیح لغات و همچنین شرح حال عنصری با اَعلام و اسامی در آثار امیرخیزی به چشم میخورد.
۶) نموذجالصرف: رساله لطیفی است در صرف به عربی تألیف «محسنبن محمد» معروف به «بالا مجتهد قراچهداغی تبریزی».
۷) تاریخ ادبیات: این مجموعه در ۱۴ دفتر به شرح حال شاعران متأخر و تفسیر ویژگیهای سبکی دورههای مختلف ادبی میپردازد و دو دفتر آن نیز به نقد ادبی اختصاص دارد.
۸) سفرنامه در دو دفتر: یادداشتهایی درباره سفرهایی که امیرخیزی با سیدحسن تقیزاده و حاج محمد نخجوانی در شهرهای مختلف ایران داشته است.
۹) تاریخ مشروطه: یادداشتهایی که امیرخیزی درباره وقایع مشروطه نوشته و در یک دفتر تنظیم کرده است.
۱۰) مقدمه شاهنامه ابومنصور: همراه با حواشی و توضیحات عالمانه
۱۱) جُنگ اشعار متفرقه: این جنگ در دو دفتر و شامل ابیاتی از مشاهیر و غیرمشاهیر، مانند سعدی، حافظ، ملکالشعرای بهار، خرم قرهداغی، راغب اردبیلی، واقف خلخالی، همام تبریزی، اثیرالدین اومانی است. امیرخیزی در این دو دفتر ابیاتی را در موضوعات اخلاقی، اجتماعی، تربیتی مانند دستگیری احسان و آزادی، از شاعران مشهور و غیرمشهور آورده است.
۱۲) یادداشتهای میرزا جواد ناطق: امیرخیزی در این دفتر، مطالبی را درباره وقایع دوره مشروطه از دفتر یادداشت مرحوم میرزا جواد ناطق جمعآوری کرده است.
۱۳) یادداشتها: دستنوشتههای امیرخیزی به همراه اسناد سیاسی (چاپی و خطی)، وصیتنامه و نامههای فرزندانش که در یک پاکت جمع آوری شده
است .۱۴) عکسها: ۶۸ قطعه عکس از شخصیتهای مشروطه و برخی از دوستان امیرخیزی در مجموعه او موجود است. مهمترین آنها عبارتند از ستارخان، سیدعبدالله بهبهانی، میرزا جواد ناطق، ثقةالاسلام، سیدحسن تقیزاده، ملکالمتکلمین، سیدمحمد طباطبایی، لیاخوف روسی، میرزا یحیی امام جمعه خونی، قوچعلیخان یکانی (از مجاهدین طریق مشروطیت) و…
